baul

ESTRANGHERO

2006-09-22T14:54:00.000-07:00

"I want to go home!"
-- anek-ek ti maysa baket iti nursing home.

Adda umaw-awag a timek a tumpuar iti kaunggam
Daytay timek ti panangilantip manen ti dapan
Iti bagi ken kararua ti bukod a pagtaengan,
Iti daytoy laeng a ritual a mariknam
Ti namayengmeng a talinaay ti kinapudno
A nasken a sublian latta dayta nagpanawan a disso.

A, ta uray dagiti salmon, subaenda dagiti agus ken baresbes
Agdaliasatda ginasgasut a milia, dida mabannog
Makasublida laeng disso a nakaispangayanda!

Kunaek kenka, ina, maysaak met a ganggannaet a kas kenka
Ket rumkuas met ti tarigagay a sublian, agepan
Ken ilantip manen toy kararua iti disso a nakaidulinan ti kadkadua...
Ngem addaak ditoy nga agngatangata, napupok kadagiti adu a pangngadua:
Ti bassit a balayko, a pinanawak a rutrot ken agrakrakaya, gistayanen marba,
Kukuan ken pagturayan dagiti marabutit, kiteb, karasaen ken ipes?

Kayatmon ti agawid, ina, kas ti regget ti panagawid dagiti salmon nga agitlog!
Ngem siak , addaak iti nagtengngaan dagiti adu desdes
Diakon ammo ti dana a mangitunda kaniak iti taeng a pagawidak?

ADDAAK IDI SADIAY

2006-08-05T17:30:00.000-07:00

Addaak sadiay idi nagalikubong iti tapuk
Daradara, sisusugat, maysan a mannakigubat
A nakirinnamas iti dangadang ti tay-ak,
Sadiay, dagiti agbuybuya, ginayangdak
Kadagiti nagtagisima a balikas
A kabulon iti lais ken paggaak
Maagak kano ta apay 'toy bagik insebbak
Kas simotsimot iti apuy a napasag
Natdaak koma a para buya lattan
Iti tugawko nga agim-imas, siraragsak.

Addaak idi sadiay iti arena ti dangadang
Para buya idi , itan maysan a mannakigubat
Ta ti buya ti pannakairurumen, batibatennak,
Ti ikkis dagiti awanan-gaway, riribukennak,
Ti luada, maysa a bala a mangsalbag ‘toy kararuak
Ket inarmasak ti bagik iti pannakiraman.

Wen, addaak sadiay idi nagalikubong iti tapuk
Daradara, sisusugat ngem siraragsak:
Maysa a nagtagipuson a tao ti kaimudingak!

ALDAW DAGITI AL-ALIA

2005-11-08T09:18:00.000-08:00

Aldaw ita dagiti di katatawan ken al-alia
Ditoy nalam-ek a disso a nakaipalladawan ‘toy kararua.
Kadagiti paraangan arig kamposanto dagiti arkosda:
Adda nangisit a lungon, puraw a krus ken rurog a nakadeppa.
Anniniwan ti mangkukulam, sapot ken lawwalawa
Ti maanninawan kadagiti sarming a tawtawa.
Kadagiti nakatangep a ridaw, agbanbantay dita
Dagiti nakarungiit a kabkabanga wenno pumpkin
A nakitikitan agpagpaggaak a rupa, dumardarang dagiti matana.

Aldaw ita dagiti di katatawan ken al-alia,
Panawen daytoy dagiti nagmaskara
Kadagiti nakaal-alingget a rupa ti bruha ken vampira,
Iti sardam ti maudi a kidem ti Oktubre
Agdakiwasda kadagiti kalsada,
Sa “trick or treat” kunada iti paraangan a serkenda
Ket maiyatang ti kendi a sumra ti “trickda."

Ngem sannakon a mabutbuteng dagitoy a buya
Ta sanayakon a nakilanglangen kadagiti al-alia
Idi addaak pay laeng iti adayo a daya, inaldaw kunam sa,
Saan laeng nga arkos, wen, talaga a pudnoda,
Saanda metten nga aggigiyan kadagiti balete, dalipawen ken acacia.
Nagapondan kadagiti balay ti ili,
Linungoganda pay pasdek ti batasang pambansa;
Isu a no panawen ti eleksiyon, linaon ti balota, maal-alia;
Rangtay a di natuloy ken marmarba
Kasta met natapuk ken lasonglasong a kalsada
Amin dagitoy, aramid dagiti al-alia;
Sabali laeng met dagiti nakapatig nga aswang
Nga agsapsapul sepsependa a dara
Kadagiti palengke wenno kalkalsada,
Nasken nga agbaribarika di la ket makabatbatika a matda!

-immuna a naisurat iti Oktubre 31, 2005 ( Halloween Night)

WASAY

2005-10-06T19:00:00.000-07:00

Di agsarday a maipakpakan ti wasay
Dagiti naulpit a dadaulomi
Iti pinuon ti narra a yan ti umok ti darepdepmi.
Agpigergerkami iti tunggal layat
Agkibbayokami iti tunggal tikap;
Agalinggagetkami iti aldaw ken agpatnag
Ta ditoy tinnagenda ti ulo ti inanamami nga agbiag,
Itanemda dagiti bukod a karbengan ken arapaap
Ket dung-awanmi dagiti bukodmi a gasat
Nga impalak-am kadakami dagiti naulpit a dadaulomi
a kaarngi dagiti berdugo nga agpagpaggaak!

Ket umawerkami a kas kadagiti nabugtak a bannatiran
Inyuritmi iti law-ang ti exodosmi nga agkalkallautang.
Nasitaksitakkami a nagturong iti uppat a suli ti lubong;
Tunggal maysa sapulenna disso a pagpaknianna
Ngem dadduma pabaor ti nagur-uray kadakuada.
Silulungonda a nagsubli iti bukodmi a daga;
Idinto a di latta agsarday a mailaylayat ti wasay
Dagiti dadaulomi a mangtuang iti pinuon ti narra a nagaponanmi,
Putarenda a lungon nga agpaay kadakami!

SUNGBAT KEN NI INA

2005-01-17T17:08:00.000-08:00

“Didakami liplipatan ditoy Filipinas, wen."
-unnoy ti maysa nga ina.

patgek nga ina,
diyo koma gamden a panunoten
a markas ti kawar a nakaigalutan
dagiti lagipmi kadakayo
ditoy simmangbayanmi a ganggannaet a disso.
saksimi dagiti kawaw a rabii a mangsungsungka dita
no kasta nga iliktadyo dagiti agdan, itangepyo dagiti tawa
kadagiti maam-amak a sardam a napnot’ taul ken alang-ang,
wenno lukag-putok ti badigard ni apo mayor a nabartek ken agpagunggan,
a mangsallin naimnas a ridepyo, uray nabugguongan
la a bulong ti marunggay ti pinangrabiiyo...

ilislistami latta dagiti agtinnag
a tinukel ti lua dagiti balo ken ulila
a kailiantayo a mangsawsawar kadagiti ammada
a nayulog kadagiti nasipnget a sardam,
a sapsapulenda iti nagmanto a langit
daydi maudi nga arakup, daydi maudi a pakada:
“annak, agsingsingpetkayo, isublidakto met laeng…”

agmuttalengkami latta iti lagip
dagiti agpaspasuso nga inna
iti sanguanan dagiti nanumo a dulang wenno lamisaan
a mangur-uray kadagiti amma wenno annak
a nagsawar iti nabangles a makan
kadagiti pagbasuraan da apo baknang…

agkibbayokami latta iti damag
maipanggep kadagiti appotayo nga agtuturay
a nangikisap iti innapuy ti namnama,
a nangarub-ob iti dinengdeng ti hustisia,
ken nangati iti malabi ti danum ti ayat ken asi,
potahe a paglalanglangan koma
iti mangurkuranges nga ili.

malaglagipdakayo latta, patgek nga ina
ket dinto aggibus ti sirkulo ti ayat
iti laksid ti ipapanaw ken panagkatangkatang,
iti panangsapsapul iti sungbat ti doliar, euro, yen ken riyal
kadagiti saludsod ti pisos a di masarakan
iti disso a nakaipasngayan…

KADAGITI ALLON TI JERICHO BEACH*

2004-12-21T14:27:00.000-08:00

ditoy ganggannaet nga aplaya ti jericho beach
bilangek no kua dagiti sumangbay nga allon
ket bay-ak ida nga agkurno iti sakaanan ti sasainnek
dagiti iliw ken segga nga agburak iti barukong…
hala, umaykayo, dakayo nga allon,
riknaenyo ti bara ‘toy nagsiding a dapan
kayumanggi a gabat nga agkatangkatang…
hala, umaykayo, allon, ta ipaw-itko kadakayo
dagiti mensahe ti lua ti diaspora a naitibnok
iti danum a namagsaip iti laud ken daya..
hala, yanudyo dagitoy a sasainnek..
yanudyo dagitoy a segga...
yanudyo dagitoy nga ila
ket yagepyonto koma a silalailo
iti bangir nga aplaya ti ingungotek a daga
a yan ti nakaidulinan daydi kadkadua…
idanonyo koma nga iti laksid ti ipapanaw
ti pusok ken espirituk nabati kenkuana..
idanonyo koma nga iti laksid ti sam-it
dagiti agaruyot a gatas ken diro
sapsapulen latta dagiti nakairuaman a raman
ti nagbiagan a nanam ti tuyo ken bugguong..
idanonyo koma nga iti laksid ti lukneng pagiddaan
il-iliwen latta ti imnas dagiti tagainep
iti nasileng a datar daydi nanumo a kalapaw
a siraragsak a nagtakder iti dumna't karayan ken kataltalonan..
idanonyo koma nga iti laksid kinadaeg-buya
dagiti agtinnag a niebe iti winter
ken panagukrad dagiti sabong ti cherry iti spring...
dinto agkupas ti buya ti panagraraep iti nepnep
ken ti di agmawmaw nga ayamuom ti sampagita iti kalgaw...
hala, umaykayo, dakayo nga allon,umaykayo
ta ipaw-itko kadakayo dagitoy a mensahe
iti testamento ti kari
ti maysa nga agkatangkatang a patneng nga ilokano!

* nalatak a beach iti Vancouver, BC, Canada.

"SILENT NIGHT"

2004-12-10T17:38:00.000-08:00

ITI karabiyan ti Paskua, 1818, idiay Hallein (Austria), maysa nga organista nga agnagan iti Franz Gruber ti nangputar iti maysa a kanta a naawagan iti "Song of Heaven", ket natokar ken nakanta iti maysa a kapilia iti sumaruno a rabii. Napasamak met a nangngeg daytoy ti maysa a tao a naggapu iti kabangibang a lugar. Nagustuanna ti kanta ket immemoriana dagiti lirika ken ayug nga idi agangay, insurona daytoy kadagiti agpaspasiar a quartet (grupo ti kumakanta a buklen ti uppat).

Idi 1854, nagbalin a nalatak unay ti kanta agingga a naaramid iti panangsapul iti di am-ammo a kompositor. Nasarakan ni Gruber. Ket naammuanna a naimemorian ken makankantan ti kantana iti 36 a tawen ken nagbalin a magusgustuan unay a kanta iti Paskua iti amin a panawen iti sabalin a paulo- "Silent Night."

Iti dayta a naladaw a petsa, bassit ti kaipapanan dayta a kinapudno ken ni Franz Gruber, nga agtawen idin iti 67, ken nagtalinaed a maysa a di nalatak ken napanglaw nga organista agingga iti ipupusayna idi 1863.

-- o O o --

Sakbay ti Christmas break, maysa nga estudiante ti kolehio ti nageksam iti Economics a suhetona. Gapu ta di nakasagana, insuratna iti papelna ti kastoy: "Ni laeng Apo Dios ti makaammo ti sungbat kadagitoy a saludsod. Merry Christmas!"

Grinaduan ti propesor ti papelna ket insuratna met daytoy: "Nakaala ni Apo Dios ti 100, sika ket 0 (zero). happy New Year!"

-- naadaw dagitoy iti Encyclopedia of 7700 Illustration, Paul Lee Tan.

-- o O o --

". . . Ita nga aldaw nayanak kadakayo idiay ili ni David, ti maysa a manangisalakan, isu ti Cristo nga Apo"(Lucas 2:11).

NARAGSAK A PASKUA KEN NARANG-AY A BARO A TAWENYO AMIN!

DAGITI SENARIO TI BIAG

2004-10-28T19:19:00.000-07:00

1. Atang
NAKILAMAYAK idi iti maysa a baket a pimmusay gapu iti sakit iti nanumo a lugarmi. Iti paraangan ti balay a nakaimassayagan ti bangkay, ubing pay ti sardam ngem napnon iti arimbangaw a bulon ti maibaetbaet a garikgik dagiti babbarito ken babbalasitang nga agaayam iti truth or consequence. Napasnek ken natanang dagiti agsusugal a lallaki bayat ti panangkartadada kadagiti iggemda a baraha. Mayat met ti kiwar kadagiti piesa ti madiong dagiti adda iti bangir a lamisaan. Kunam pay iti pakabuklan ti paraangan, kasla maysan a gambling den. Isu nga adda payen estoria a madamdamag nga adda kano dagiti “sindikato”iti Kamanilaan nga aggatang iti bangkay nga isu ti usarenda a “maskara”kadagiti illegal a pagsusugalanda. Adda ngamin no kua ordinansa wenno linteg a mangipagel iti sugal malaksid laeng kadagiti yan dagiti nagpasina. Pati bangkay mairamraman iti kalokuan ti tao!
Ngem saan a ditoy ti ad-adda a nakaituonan ti imatangko no di ket iti yan ti atang a mapan idasar iti nakapanes a babai a nataengan metten iti bassit a lamisaan iti abay ti lungon.

“Ne, mangankayon, Nang,” ti agraed a balikasna a naiturong iti inana a pimmusay. Naiplato nga innapuy, naprito a luppo ti manok ken igado ti atang! Anian a panangdungdungngoda iti bangkay!

Ket immagibas iti lagipko idi sibibiag pay laeng ti baket. Nauyong dagiti annakna kenkuana. Narigat met a sawen a dida pay maigatangan
iti meriendana, ngem dayta ti kinapudno. Ita permin a panangdungdungngoda kenkuana, banag a naipakita ken naipaay koma idi sibibiag pay! Iti dayta a kanito, nagbalin kaniak ti atang a simbolo ti nalamiis ken managinkukuna nga ayat!

2. Condolence wenno Congratulations?
PETTAT a pimmusay gapu iti trahedia ti ubing a lalaki nga inaunaan nga anak ti maysa a nasinged a kabsat iti Apo . Napasnek ken napudno daytoy nga ama iti pammatina ken Apo Jesus. Nauneg, saan a kas karabaw ti “ukis ti lasona”. Pudno a Kristiano iti sao man ken estilo ti panagbiagna.

Agtawen ti pimmusay nga anakna iti dua. Naguapo, naragsak ken nasalun-at nga ubing. Kailala nga ubing, kinunkunami. Ket nabalkot dagiti puspusomi iti ladingit.

Napankami nakipagrikna ken nangipaay iti serbisio-pangliwliwa iti pagtaenganda. Impeksak ti pannakipagriknak kenkuana a bulon ti panangpetpetko iti imana: “Condolence, manong….”
Ngem kinellaatnak ti pammatina gapu iti sungbatna a pangatur: “ Congratulations kunam, a, ta idiay yan ni Apo Jesus ti napananna!” Iti laksid ti bagyo ti biag, ladawan ti natalinaay a dandanum ti rupa daytoy nga ama a Kristiano! Ammok a sumilud latta ti ladingit iti kaungganna ngem saan a kas iti panagladingit dagiti awan namnamada iti biag nga agnanayon iti labes ni patay. Pudno ti insawangna. Patalgedan ti Nasantuan a Surat a saan a maysa a “condolence” ti ipupusay no addaka ken Cristo no di ket maysa a “congratulations!”

Iti nailubongan a punto, maibilangen a natay, ngem iti naespirituan a sentido, “matmaturog” laeng ken Jesus ( 1 Tesalonica 4:14). (Kayatna a sawen a kas iti pannaturog adda panawen ti panagriing, a kas met iti ipapatay addanto met panawen ti panagungar).

Iti nailubongan a punto, maysa daytoy a “kinamalas,” ngem iti naespirituan a sentido, maysa a “kinagasat”(Apocalipsis 14:13).

Iti nailubongan a punto, maysa a “panagsagaba”, ngem iti naespirituan a sentido, maysa a “gunggona”(Filipos 1:21).

Iti nailubongan a punto, maysa a “pannakaabak”, ngem iti naespirituan a sentido, maysa a “balligi”(1 Corinto 15:54).

Immayak ditoy a rantak ti mangliwliwa iti nagpasina a pamilia, ngem siak metten ti naliwliwa iti kinuna ti ama! Isu nga idi baliwak manen a matmatan ti nairuten ti kidemna nga anak, ammokon nga iti dayta a gundaway addan iti nailangitan a pagarian, a sadiay awanen ti sasaibbek ken sangsangit, awanen lulua, awanen ni patay, awanen ti rigrigat…iti denna ti Dios, iti kinaagnanayon…(Apocalipsis 21:4). (naipablaak iti Cronicas, nakristianuan a magasin nga ipabpablaak ti Aparri Christian Press, Nobiembre1997).

ODA KEN NI LEAH

2004-10-20T19:28:00.000-07:00

TEL-AVIV - Pinabettak ti maysa a Palestinian suicide bomber ti mismo a bagina iti uneg ti maysa a pizza parlour iti siudad ti Jerusalem idi Agosto 9, 2001. Sangapulo ket innem ti natay ken sangagasut ket tallopulo ti nasugatan. Ni Leah Schijeschuurder, 10, ti maysa kadagiti biktima a nakalasat idinto a nairaman amin a pimmusay dagiti kameng ti pamiliana: ti amana, ni Mordechai, 44; ti inana, ni Tzirli, 41; ken dagiti tallo a kakabsatna, da Raya, 14; Avraham Yitzhak, 3; ken Hemda, 2.
-- damag a naarnas iti National Post, Agosto 11, 2001

(I) Idalungdungmo ti belo ti ladingit
Ket idung-awmo ti agsasaibbek a liriko
Kadagiti nota dagiti nagkismayen a salmo…
Ay, ta maulit-ulit latta a maidaton
Dagiti awan-mulitna a kordero
Iti altar ti sagrado a tapuk ken bato
Nga inappupo, dinungdungngo dagiti mammadto.

(II) Ita, maukag manen ti pakasaritaan
Ti kaputotam a natina iti lua ken dara:
Ni Raquel ken dagiti annakna idiay Rama,
Ni ama ken inam, da Raya, Avraham ken Hemda
Ken sika nga inulilat’ naulpit a bomba
Sika nga immortal a saringit dagiti tedda
Ti gas chamber*, pogrom* ken diaspora! *

(III) Ngem, anak ti Sion, agrag-oka,
Ta narangrang lattat’ darang ti menorah*
Kantaem a sibaballigi ti Hatikvah*
Ta dagiti rurog, naglasagda, bimmangonda, umang-angesda!
Anansata, iwagaywaymo ti tallit*, ala,
Ta umayen ti Leon ti tribu ti Juda
A mangipasdek talna iti siudad nga ingungotenna!

*Gas chamber - inaramat ni Hitler a pinangkuret iti aginnem a million a Hudio.
*Pogrom - panangmasaker kadagiti nakakaasi a Hudio idiay Russia.
*Diaspora - pannakaiwaras dagiti Hudio iti nadumaduma a paset iti lubong idi maparitanda nga agsubli iti dagada, ti Daga ti Israel.
*Menorah - ti pito a pagsilawan a balitok a maar-aramat idi iti uneg ti tabernakulo wenno templo.
*Hatikvah - Nailian a Kanta dagiti Hudio a kayatna a sawen, “Ti Namnama.”
*Tallit (prayer shawl)- lupot a pagdalungdong dagiti Hudio no agkararagda.

(naisurat daytoy a daniw iti ngalay ti Agosto, 2001)

100 ISLANDS ITI AGKIAMKIAM NGA AGMATUON

2004-10-16T22:16:00.002-07:00

sapulek ita ti kaipapanak ditoy dennam
kadagiti allon nga agpasag iti agmatuon
iti gayebgeb kalgaw agkiamkiam a darikmat
itaklinko kenka masmasnaayan a kararuak:
iti igid aplaya ti quezon island
garakgakan ti ubing pisaw-allon:
ganggannaet a lang-ay a di mananam
dagiti natagibi sibay basuraan
adda nalawa a danum baet tunggal isla
tinukel-rosario awanan linas kayariganda
pinagsisina ngata ida ti ulpit ti panawen?
iti beddeng tunggal parsua
adda nangato a bakud a di makita
kunatayo: awan tao a kas puro
ngem apay a kayattayo madidios a tattao?
itan, nasapulak kinataok ditoy dennam
itan ta nainaigkon riknak a masmasnaayan
daniwak ita ti biag dagiti maparparigat
ipulongko ti anek-ekda kadagiti allon
bareng agmaymaysada a rumkuas a dalluyon!

-naipablaak iti Bannawag, Hulio 15, 1996
(Daytoy man piman a daniw ti pakalaglagipak iti daydi maudin nga itatabunok iti Komperensia ti Gumil a naangay iti Ecohill Resort a kukua ti patron ti literatura-saluyot, Mr. Rene Ragunton, iti Lareg-Lareg, Malasiqui,Pangasinan. Piman agwalo a tawenen a diak simmuknal. . .)

DUNG-AW NI KAYUMANGGI A MADONNA

2004-10-16T22:16:00.001-07:00

ala, anakko, mangankan. . .
kunnotemon ti segget ti pegpeg
sagut dagiti butiog a mago
apagmo kano iti pinandayda a kaasi
iti senado ken kongreso. . .
ay, anakko, di kan sa man makakaan
iti buyok ti estero
'toy barongbarong a kulluongmo
a din sa man sirayan ti kiray
bituen iti nagmanto a law-ang. . .
sennaay ti ayug-paskua, anakko,
iti ulpit dagiti herodes
kadagiti palasio a nagarbo,
agrennekda a mangan iti kinalabon,
aglemmesda kadagiti istetsaid nga arak
idinto a dagiti murkatda a
maibelleng idiay smokey mountain
ur-urayen matmatayen a lazaro. . .
ay, anakko, adu dagiti krus
a baklayem iti panagdakkelmo--
ti krus ti pedopilia. . .
ti child abuse. . .
ti droga. . .
anakko. . . tumaud pay ngata
ti bandos a bagnos dagiti nayawyaw
a mago ken herodes iti panawenmo?

MAWAWAK

2004-10-16T22:16:00.000-07:00

adda sugatmo a di maagasan
a di parnuay ti saplit,
korona a siit,
natarumamis a lansa. . .
iti krus, imkiska: mawawak!
ngem di nasukal naalsem a suka
ta sadiay mara, napait ti danum
a para kenka, awan met ubbog
agburayok iti bantay golgota!
ah! adut' lansa ti inhustisia
a naipalok kadagita ima ken sakam,
adu ti siit a koronam
a sinangal ti bisin-dayaw
pilato ken pariseo iti pagiliam,
adu a malo ti linak-ammo
sukat ti rebolusion-ayat nga impagnam,
adu a saplit ti nanglapgis lasag
supapak iti wayawaya ni barrabas,
adu ti sugatmo a di maagasan
ket agnunog saem iti pusom a sinalput
pika dagiti hudas iti berso ken sursurom
iti krus imkiska: mawawak!

--naipablaak iti Bannawag, Marso 28, 1994.

Turkey Day

2004-10-12T23:18:00.000-07:00

Day-offko ita, isu a nagpakpakaasiak man ken ni gayyem RVA iti tulongna no kasano met ti agiblag ta mayaten ti pamsaakanen da asseng, dln ken reynald. Ket kamaudiananna, mayaten ti agiblag . Thanks, gayyem RVA.

Lepleppas a sinelebraran ti thanksgiving ditoy Canada. "Turkey Day", ti awag dagiti dadduma ta naprito, naasar, kada na-bake a pabo ti kangrunaan a saganada. Sinaludsodko kadagitay barkadak a lallakay a Canadian iti retirement home a part time jobko, no apay a pabo ti ungkelenda, saan a manok. Mayat ti sungbat 'tay maysa nga adda kabkabawnan.
"Dakdakkel, isut' makawaras no adukayo a mangan", kunana ketdin. Adda met ketdi puntosna, a. Ngem ken ni patneng nga Ilokano a naidakdak ditoy a lugar, saan a naprito a pabo ti sapulenna a sida, pinapaitan wenno kilawen a kalding (Ta adu met ti mapulpogan a kalding ditoy)!

Ngem awan man ti sagana wenno adda, ti nasken ammom nga ipeksa ti panagyamanmo iti Dios! (ituloykonto)

test

2004-10-12T23:14:00.000-07:00