baul

Thursday, October 28, 2004

DAGITI SENARIO TI BIAG

1. Atang
NAKILAMAYAK idi iti maysa a baket a pimmusay gapu iti sakit iti nanumo a lugarmi. Iti paraangan ti balay a nakaimassayagan ti bangkay, ubing pay ti sardam ngem napnon iti arimbangaw a bulon ti maibaetbaet a garikgik dagiti babbarito ken babbalasitang nga agaayam iti truth or consequence. Napasnek ken natanang dagiti agsusugal a lallaki bayat ti panangkartadada kadagiti iggemda a baraha. Mayat met ti kiwar kadagiti piesa ti madiong dagiti adda iti bangir a lamisaan. Kunam pay iti pakabuklan ti paraangan, kasla maysan a gambling den. Isu nga adda payen estoria a madamdamag nga adda kano dagiti “sindikato”iti Kamanilaan nga aggatang iti bangkay nga isu ti usarenda a “maskara”kadagiti illegal a pagsusugalanda. Adda ngamin no kua ordinansa wenno linteg a mangipagel iti sugal malaksid laeng kadagiti yan dagiti nagpasina. Pati bangkay mairamraman iti kalokuan ti tao!
Ngem saan a ditoy ti ad-adda a nakaituonan ti imatangko no di ket iti yan ti atang a mapan idasar iti nakapanes a babai a nataengan metten iti bassit a lamisaan iti abay ti lungon.

“Ne, mangankayon, Nang,” ti agraed a balikasna a naiturong iti inana a pimmusay. Naiplato nga innapuy, naprito a luppo ti manok ken igado ti atang! Anian a panangdungdungngoda iti bangkay!

Ket immagibas iti lagipko idi sibibiag pay laeng ti baket. Nauyong dagiti annakna kenkuana. Narigat met a sawen a dida pay maigatangan
iti meriendana, ngem dayta ti kinapudno. Ita permin a panangdungdungngoda kenkuana, banag a naipakita ken naipaay koma idi sibibiag pay! Iti dayta a kanito, nagbalin kaniak ti atang a simbolo ti nalamiis ken managinkukuna nga ayat!

2. Condolence wenno Congratulations?
PETTAT a pimmusay gapu iti trahedia ti ubing a lalaki nga inaunaan nga anak ti maysa a nasinged a kabsat iti Apo . Napasnek ken napudno daytoy nga ama iti pammatina ken Apo Jesus. Nauneg, saan a kas karabaw ti “ukis ti lasona”. Pudno a Kristiano iti sao man ken estilo ti panagbiagna.

Agtawen ti pimmusay nga anakna iti dua. Naguapo, naragsak ken nasalun-at nga ubing. Kailala nga ubing, kinunkunami. Ket nabalkot dagiti puspusomi iti ladingit.

Napankami nakipagrikna ken nangipaay iti serbisio-pangliwliwa iti pagtaenganda. Impeksak ti pannakipagriknak kenkuana a bulon ti panangpetpetko iti imana: “Condolence, manong….”
Ngem kinellaatnak ti pammatina gapu iti sungbatna a pangatur: “ Congratulations kunam, a, ta idiay yan ni Apo Jesus ti napananna!” Iti laksid ti bagyo ti biag, ladawan ti natalinaay a dandanum ti rupa daytoy nga ama a Kristiano! Ammok a sumilud latta ti ladingit iti kaungganna ngem saan a kas iti panagladingit dagiti awan namnamada iti biag nga agnanayon iti labes ni patay. Pudno ti insawangna. Patalgedan ti Nasantuan a Surat a saan a maysa a “condolence” ti ipupusay no addaka ken Cristo no di ket maysa a “congratulations!”

Iti nailubongan a punto, maibilangen a natay, ngem iti naespirituan a sentido, “matmaturog” laeng ken Jesus ( 1 Tesalonica 4:14). (Kayatna a sawen a kas iti pannaturog adda panawen ti panagriing, a kas met iti ipapatay addanto met panawen ti panagungar).

Iti nailubongan a punto, maysa daytoy a “kinamalas,” ngem iti naespirituan a sentido, maysa a “kinagasat”(Apocalipsis 14:13).

Iti nailubongan a punto, maysa a “panagsagaba”, ngem iti naespirituan a sentido, maysa a “gunggona”(Filipos 1:21).

Iti nailubongan a punto, maysa a “pannakaabak”, ngem iti naespirituan a sentido, maysa a “balligi”(1 Corinto 15:54).

Immayak ditoy a rantak ti mangliwliwa iti nagpasina a pamilia, ngem siak metten ti naliwliwa iti kinuna ti ama! Isu nga idi baliwak manen a matmatan ti nairuten ti kidemna nga anak, ammokon nga iti dayta a gundaway addan iti nailangitan a pagarian, a sadiay awanen ti sasaibbek ken sangsangit, awanen lulua, awanen ni patay, awanen ti rigrigat…iti denna ti Dios, iti kinaagnanayon…(Apocalipsis 21:4). (naipablaak iti Cronicas, nakristianuan a magasin nga ipabpablaak ti Aparri Christian Press, Nobiembre1997).

Wednesday, October 20, 2004

ODA KEN NI LEAH

TEL-AVIV - Pinabettak ti maysa a Palestinian suicide bomber ti mismo a bagina iti uneg ti maysa a pizza parlour iti siudad ti Jerusalem idi Agosto 9, 2001. Sangapulo ket innem ti natay ken sangagasut ket tallopulo ti nasugatan. Ni Leah Schijeschuurder, 10, ti maysa kadagiti biktima a nakalasat idinto a nairaman amin a pimmusay dagiti kameng ti pamiliana: ti amana, ni Mordechai, 44; ti inana, ni Tzirli, 41; ken dagiti tallo a kakabsatna, da Raya, 14; Avraham Yitzhak, 3; ken Hemda, 2.
-- damag a naarnas iti National Post, Agosto 11, 2001

(I) Idalungdungmo ti belo ti ladingit
Ket idung-awmo ti agsasaibbek a liriko
Kadagiti nota dagiti nagkismayen a salmo…
Ay, ta maulit-ulit latta a maidaton
Dagiti awan-mulitna a kordero
Iti altar ti sagrado a tapuk ken bato
Nga inappupo, dinungdungngo dagiti mammadto.

(II) Ita, maukag manen ti pakasaritaan
Ti kaputotam a natina iti lua ken dara:
Ni Raquel ken dagiti annakna idiay Rama,
Ni ama ken inam, da Raya, Avraham ken Hemda
Ken sika nga inulilat’ naulpit a bomba
Sika nga immortal a saringit dagiti tedda
Ti gas chamber*, pogrom* ken diaspora! *

(III) Ngem, anak ti Sion, agrag-oka,
Ta narangrang lattat’ darang ti menorah*
Kantaem a sibaballigi ti Hatikvah*
Ta dagiti rurog, naglasagda, bimmangonda, umang-angesda!
Anansata, iwagaywaymo ti tallit*, ala,
Ta umayen ti Leon ti tribu ti Juda
A mangipasdek talna iti siudad nga ingungotenna!

*Gas chamber - inaramat ni Hitler a pinangkuret iti aginnem a million a Hudio.
*Pogrom - panangmasaker kadagiti nakakaasi a Hudio idiay Russia.
*Diaspora - pannakaiwaras dagiti Hudio iti nadumaduma a paset iti lubong idi maparitanda nga agsubli iti dagada, ti Daga ti Israel.
*Menorah - ti pito a pagsilawan a balitok a maar-aramat idi iti uneg ti tabernakulo wenno templo.
*Hatikvah - Nailian a Kanta dagiti Hudio a kayatna a sawen, “Ti Namnama.”
*Tallit (prayer shawl)- lupot a pagdalungdong dagiti Hudio no agkararagda.

(naisurat daytoy a daniw iti ngalay ti Agosto, 2001)

Saturday, October 16, 2004

100 ISLANDS ITI AGKIAMKIAM NGA AGMATUON

sapulek ita ti kaipapanak ditoy dennam
kadagiti allon nga agpasag iti agmatuon
iti gayebgeb kalgaw agkiamkiam a darikmat
itaklinko kenka masmasnaayan a kararuak:
iti igid aplaya ti quezon island
garakgakan ti ubing pisaw-allon:
ganggannaet a lang-ay a di mananam
dagiti natagibi sibay basuraan
adda nalawa a danum baet tunggal isla
tinukel-rosario awanan linas kayariganda
pinagsisina ngata ida ti ulpit ti panawen?
iti beddeng tunggal parsua
adda nangato a bakud a di makita
kunatayo: awan tao a kas puro
ngem apay a kayattayo madidios a tattao?

itan, nasapulak kinataok ditoy dennam
itan ta nainaigkon riknak a masmasnaayan
daniwak ita ti biag dagiti maparparigat
ipulongko ti anek-ekda kadagiti allon
bareng agmaymaysada a rumkuas a dalluyon!

-naipablaak iti Bannawag, Hulio 15, 1996
(Daytoy man piman a daniw ti pakalaglagipak iti daydi maudin nga itatabunok iti Komperensia ti Gumil a naangay iti Ecohill Resort a kukua ti patron ti literatura-saluyot, Mr. Rene Ragunton, iti Lareg-Lareg, Malasiqui,Pangasinan. Piman agwalo a tawenen a diak simmuknal. . .)

DUNG-AW NI KAYUMANGGI A MADONNA

ala, anakko, mangankan. . .
kunnotemon ti segget ti pegpeg
sagut dagiti butiog a mago
apagmo kano iti pinandayda a kaasi
iti senado ken kongreso. . .
ay, anakko, di kan sa man makakaan
iti buyok ti estero
'toy barongbarong a kulluongmo
a din sa man sirayan ti kiray
bituen iti nagmanto a law-ang. . .
sennaay ti ayug-paskua, anakko,
iti ulpit dagiti herodes
kadagiti palasio a nagarbo,
agrennekda a mangan iti kinalabon,
aglemmesda kadagiti istetsaid nga arak
idinto a dagiti murkatda a
maibelleng idiay smokey mountain
ur-urayen matmatayen a lazaro. . .
ay, anakko, adu dagiti krus
a baklayem iti panagdakkelmo--
ti krus ti pedopilia. . .
ti child abuse. . .
ti droga. . .
anakko. . . tumaud pay ngata
ti bandos a bagnos dagiti nayawyaw
a mago ken herodes iti panawenmo?

MAWAWAK

adda sugatmo a di maagasan
a di parnuay ti saplit,
korona a siit,
natarumamis a lansa. . .
iti krus, imkiska: mawawak!
ngem di nasukal naalsem a suka
ta sadiay mara, napait ti danum
a para kenka, awan met ubbog
agburayok iti bantay golgota!
ah! adut' lansa ti inhustisia
a naipalok kadagita ima ken sakam,
adu ti siit a koronam
a sinangal ti bisin-dayaw
pilato ken pariseo iti pagiliam,
adu a malo ti linak-ammo
sukat ti rebolusion-ayat nga impagnam,
adu a saplit ti nanglapgis lasag
supapak iti wayawaya ni barrabas,
adu ti sugatmo a di maagasan
ket agnunog saem iti pusom a sinalput
pika dagiti hudas iti berso ken sursurom
iti krus imkiska: mawawak!

--naipablaak iti Bannawag, Marso 28, 1994.

Tuesday, October 12, 2004

Turkey Day

Day-offko ita, isu a nagpakpakaasiak man ken ni gayyem RVA iti tulongna no kasano met ti agiblag ta mayaten ti pamsaakanen da asseng, dln ken reynald. Ket kamaudiananna, mayaten ti agiblag . Thanks, gayyem RVA.

Lepleppas a sinelebraran ti thanksgiving ditoy Canada. "Turkey Day", ti awag dagiti dadduma ta naprito, naasar, kada na-bake a pabo ti kangrunaan a saganada. Sinaludsodko kadagitay barkadak a lallakay a Canadian iti retirement home a part time jobko, no apay a pabo ti ungkelenda, saan a manok. Mayat ti sungbat 'tay maysa nga adda kabkabawnan.
"Dakdakkel, isut' makawaras no adukayo a mangan", kunana ketdin. Adda met ketdi puntosna, a. Ngem ken ni patneng nga Ilokano a naidakdak ditoy a lugar, saan a naprito a pabo ti sapulenna a sida, pinapaitan wenno kilawen a kalding (Ta adu met ti mapulpogan a kalding ditoy)!

Ngem awan man ti sagana wenno adda, ti nasken ammom nga ipeksa ti panagyamanmo iti Dios! (ituloykonto)

test